Verspreiding

Vanaf december 1999 werd dit type influenzavirus met enige regelmaat in Italië in kippen, kalkoenen, parelhoenders, mussen, een reiger en een kraai aangetoond. Vaak zijn wilde watervogels virusdragers, die gedurende 30 dagen na besmetting het virus kunnen uitscheiden. Meestal worden bij watervogels geen symptomen na besmetting vastgesteld. Hierdoor kunnen ze ongemerkt kippen, kalkoenen, parelhoenders etc. infecteren. Besmette vogels scheiden virus uit via de luchtwegen, oogvocht en via de mest. Verspreiding van de ziekte kan via direct contact tussen vogels of indirect door blootstelling aan besmet materiaal (o.a. mest, voer, kratten en andere transportmiddelen) plaatsvinden. Het virus blijft in mest lang infectieus (tot 30 dagen). Aviaire influenza kan zeer gemakkelijk en over een lange afstand via de lucht verspreiden. Ook personen kunnen de infectie overdragen. De herkomst van de besmetting in Gelderland is momenteel nog niet bekend. Er is een vermoeden dat terugkerende trekvogels vanuit Italië naar Nederland de infectie hebben overgebracht.

Symptomen en letsels

De klinische symptomen zijn sterk afhankelijk van het type virus en de gastheer. Watervogels zijn over het algemeen  minder gevoelig voor het virus dan kippen en kalkoenen. Het is een meestal zeer acuut verlopende ziekte van kippen en kalkoenen met een korte incubatietijd (=tijd tussen besmetting en uitbraak; 1 tot 5 dagen) hoewel infecties met influenzavirussen soms symptoomloos verlopen. Bij stammen, zoals de H5N2 en de H7N4, zijn de symptomen weinig specifiek: sufheid, lagere voederopname, legdaling (tot 20%), ademhalingsgeluiden en neusuitvloei. De oogvliezen zijn sterk gezwollen. De kam en de lellen kleuren blauw. Als gevolg van onderhuidse vochtophopingen zwellen de kop en de hals. De luchtpijp en de longen zijn ontstoken. Tevens komen bloedingen voor in het hartzakje, rond de grote vaten, in de darmwand, in de tonsillen, de kliermaag en de spiermaag. In lever, longen en milt kunnen miliaire, geelwitte necrosehaardjes worden waargenomen. Bovendien zijn deze organen gezwollen. De darmen zijn ontstoken, de darminhoud is waterig dun. In een later stadium kunnen neurologische verschijnselen optreden. Sterfte loopt vaak op tot 100%. Bij erg sterke virusstammen kan sterfte het enige symptoom zijn.

Diagnose

Ook bij andere aandoeningen kunnen gelijkaardige symptomen worden aangetroffen. Vogelpest dient te worden onderscheiden van Infectieuze Laryngotracheïtis (ILT), Infectieuze Bronchitis (IB), Pseudo-vogelpest (NCD), Turkey Rhino-Tracheïtis (TRT), Haemophilus paragallinarum, Escherichia coli, Mycoplasma gallisepticum, etc. De definitieve diagnose van deze ziekte wordt door middel van specifieke laboratoriumtesten vastgesteld. De test kan maximaal 14 dagen in beslag nemen.

Bestrijding

In Richtlijn 92/40/EEG van de EU staan regels betreffende de opsporing en bestrijding van deze aangifteplichtige besmettelijke aandoening. Vaccinatie tegen influenza past niet in de strategie van de overheid. Daarom is het van het grootste belang dat de eventuele bron zo spoedig mogelijk wordt geëlimineerd en een verspreiding wordt belet.

Indien een toom van een AI-besmetting wordt verdacht, worden verschillende maatregelen genomen. Zo wordt rond elk verdacht bedrijf een toezichtsgebied met een straal van ten minste 10 kilometer waar zeer strenge verbodsbepalingen van kracht zijn, afgebakend. Zo mag onder andere geen aan- en afvoer van pluimvee en voertuigen plaatsvinden. Afvoer van (broed)eieren, kadavers, diervoeder, vlees, materiaal en mest is eveneens niet toegestaan. Verder mogen er geen bezoekers in de stal worden toegelaten. Bovendien geldt er een ophokplicht (= verplicht binnenhouden) voor commercieel gehouden pluimvee maar ook voor hobbymatig gehouden pluimvee. Bij een ernstige verdenking kan eventueel een preventieve ruiming plaatsvinden. Verschillende malen wordt het bedrijf gereinigd en ontsmet. Minimaal 21 dagen na de definitieve reiniging en ontsmetting kunnen de bestallen terug worden bevolkt. Het totale gebied blijft tenminste 30 dagen na reiniging en ontsmetting van het besmette bedrijf toezichtsgebied. Voor het ganse Nederlandse grondgebied werd een vervoersverbod voor levend pluimvee, pluimveemest, broedeieren en strooisel ingesteld.

Behalve voor het land waar de uitbraak zich heeft voorgedaan, heeft de uitbraak ook zijn effect op de buurlanden waaronder België. Op het ganse Belgische grondgebied wordt een verzamelverbod voor gevogelte ingesteld. In België zijn alle tentoonstellingen, markten, prijskampen en andere pluimveeverzamelingen voor onbeperkte tijd verboden. Dit heeft tot gevolg dat er voorlopig geen levend pluimvee en broedeieren vanuit Nederland naar België kunnen getransporteerd worden. Ook de export van pluimvee en broedeieren vanuit België naar Nederland wordt door deze maatregel onmogelijk. De toegang tot een pluimveebedrijf of een plaats waar pluimvee wordt gehouden, is verboden voor elk voertuig of persoon die 4 dagen voordien in Nederland is geweest. Alle vervoermiddelen en materialen die in Nederland zijn geweest moeten worden gereinigd en ontsmet worden door een toegelaten ontsmettingsmiddel. Duiventransport van Nederland naar België is toegelaten, maar in omgekeerde richting is het niet toegestaan (Nederland ziet de sportduif niet als pluimvee!).

Zoönose

De gevallen van vogelpest die wij in Europa kennen waren tot nu toe niet besmettelijk voor de mens. Ook het type virus dat in de Gelderse vallei voorkomt, vormt geen humaan risico. Dus kippenvlees of eieren kunnen zonder gevaar worden geconsumeerd. Overigens is het altijd verstandig om het algemene advies te volgen om kippenvlees of eieren altijd goed te verhitten en hygiënisch te behandelen.

Er zijn meer dan honderd varianten van het vogelpestvirus mogelijk. Enkel het H5- en H9-type is voor de mens besmettelijk. Inmiddels is duidelijk dat het in Nederland om het virustype H7 gaat, dat geen risico vormt voor de mens. In 1997 zijn enkele mensen in Hong Kong tengevolge van een besmetting met het aviair influenzavirus (H5N1-subtype) gestorven. De kippenpopulatie in Honk Kong is toen naar aanleiding van die ziekte volledig vernietigd. Nogmaals, de Hong Kong-variant verschilt duidelijk van het type in Gelderland.